Сауатты тұтынушы болыңыз!

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91,  e-mail: oskemen@economy.gov.kz) Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Дүниежүзілік тұтынушылардың құқықтарын қорғау күнін марапаттау шеңберінде келесі ақпаратты жариялайды.

«15 – наурыз Дүниежүзілік тұтынушылардың құқықтарын қорғау күні!»
Бірінші рет бұл күн 1983 жылғы 15 наурызда аталған, сол кезде оны халықаралық күнтізбенің мекерекелік күндерінде тіркеген. Биылғы жылы тойлау Сандық әлем: сенімді смарт-құрылғы (Trusted Smart Product’s) деген ұранмен өтеді, ол интернет – сауда тұтынушыларының құқықтарын қорғауға арналады.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау бойынша қозғалысының пайда болу тарихына шағын саяхат. Әлемде тұтынушылардың құқықтарын қорғау қозғалысының отаны Америка Құрама Штаттары болып табылады. 20 ғасырдың 60-жылдарынан бастап бұл қозғалыс АҚШ-нан Еуропаның көптеген қалаларына тарап кетті. Бұл қозғалыс бизнесте, сол сияқты саясатта үлкен рөл атқарды. Осы қозғалыс «консьюмеризм» деген атау алды, ол «тұтынушылардың құқықтарын қорғауға қозғалыс» дегенді білдіреді.
1968 жылы көптеген жеке-жеке жалпы ұлттық және жергілікті қоғамдар Вашингтон қаласында орналасқан штаб – пәтерімен Тұтынушылардың Америкалық федерациясына бірікті. Оның негізгі мақсаттары – тауардың төменгі сапасынан, азық-түлік өнімдеріне жоғарғы бағадан тұтынушыларды қорғау бағдарламасын үйлестіру, медициналық препараттар, медициналық қызмет көрсету, электрлік энергия және отын.
Осылайша бүгінгі таңда әлемнің 72 елінде 180 астам қоғамдық және мемлекеттік ұйымдарды бірлестіретін АҚШ-та тұтынушылардың массалық қозғалысы бастау алды.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы Қазақстан Республикасының Заңнамасы құқық саласы ретінде Қазақстанда біршама жақында – 1990 жылдардың басында пайда болды. Осыған дейін азаматтардың қажеттілігін қанағаттандыру бойынша қарым-қатынастарды реттеу, көбінесе кодификацияланған азаматтық заңнамамен жүзеге асырылған. Сондықтан, нормативтік актілерде дәстүрлі тұтынушылардың қызмет көрсету саласындағы ұйымдармен қарым – қатынас ерекшеліктері ескерілмеген. Кейбір нақты бар келісімшарттардың түрлері қолданыстағы азаматтық – құқықтық келісімдердің классификациясына бағынбаған. Сонымен бірге заңнамада, келісімшарттарды жасау кезінде азаматтардың құқықтарын қорғаудың,олардың қажеттіліктеріне бағытталған арнайы кепілдіктерінің жүйесі жоқ болған.
2010 жылғы 4 мамырдағы  «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енуімен байланысты, ертеректе қолданыста болған Қазақ ССР 1991 жылғы 5 шілдедегі «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы»  Заңының күші жойылған болып танылды. Қазақстандық заңнамада халықаралық қоғаммен танылған тұтынушылардың құқықтары және оларды іске асыру кепілдіктері бекітілді. Бұл Заң азаматтардың  өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне зиян келтірген кезде, құқықтарын қорғаудың жоғары кепілдіктерін қарастырды, өндірушінің шығарылған өніміне тұтынушының алдында, сол сияқты басқа тұлғалардың алдында, шарт келісімдерінің бар немесе жоқтығына қарамастан жауапкершілігін анықтады.
Тұтынушылардың құқықтарын жеке қорғаумен бірге, Заң, ұжымдық қорғау мүмкіндігін де қарастырды. Тұттынушылардың мүдделерін қорғаудың елеулі кепілдігі болған, Заңда тұтынушылардың қоғамдық бірлестіктерінің,  оларға мемлекетте тұтынушылық саясатты қалыптастыруға шынайы қатысуға мүмкіндік беретін кең құқықтарын бекіту болды.
Қазақстан Республикасында тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың іске асырылуын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік органдардың қызметін салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын негізгі орган Ұлттық экономика министрлігінің қасындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті және Комитеттің Қазақстан Республикасының барлық аймақтарында әрекететін аумақтық депатаменттері.
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында халықтың құқықтық сауаттылығын арттыру мақсатында, апта сайын (бейсенбі) тұтынушылардың құқықтарын қорғау күніне орайластырылған «Ашық күндер есігін» өткізеді. Барлық тілеушілерге құқықтық кеңестер және ақпараттық материалдар беріледі. Сіздерді Өскемен қаласы, Буров көшесі,20 мекенжайы бойынша, сағат 9.00-18.00 ге дейін тосамыз, тел.61-41-21.

 

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91,  e-mail: oskemen@economy.gov.kz) «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 4 мамырдағы№ 274-IV Заңының (ары қарай-Заң) ережелерін түсіндіреді.

1-сұрақ. Несиеге кепілдік мерзімі 1 жыл тоңазытқыш сатып алдық. 3 ай пайдаланғаннан кейін тоңызытқыштың қозғалтқышы жанып кетті. Кепілдік шеберханада берілген тоңазытқыштардың моделіне қозғалтқыштар жоқ деп айтты.Бұл жағдайда не істеу қажет, несиеге төлем төленіп жатыр, ал тоңазытқыш болса жұмыс істемейді және сынған тоңазытқышты басқаға ауыстыруды талап етуге болады ма?

Жауап: Заңның 15-бабына сәйкес, Тиісті емес сападағы тауар сатылған тұтынушы, егер сатушы (дайындаушы) оған тауардағы кемшіліктер жөнінде айтпаса, өз таңдауы бойынша   соған ұқсас маркалы (модельді, артикулді) тауарға ауыстыруды;  сатып алу бағасын тиісінше қайта есептей отырып, басқа маркалы (моделді, артикулді) сондай тауарға ауыстыруды;  шартты бұзуды және тауар үшін төленген ақшалай соманы қайтаруды талап етуге құқылы.

Сондай-ақ, Заңының 30-бабының 5-тармақшасына сәйкес сатушы (дайындаушы) кепілді мерзімін белгілеген тауарға қатысты, сатушы (дайындаушы) егер тауардағы кемшіліктер оларды тұтынушыға бергеннен кейін тұтынушының тауарды пайдалану немесе оны сақтау ережелерін бұзуы не үшінші бір тұлғалардың іс-әрекеті немесе еңсерілмейтін күштің салдарынан туындағанын дәлелдей алмаса, тұтынушының талаптарын қанағаттандыруға міндетті.

Сонымен қатар Заңының 23-бабының 5-тармағына сәйкес осындай міндеттемені орындау үшін қажетті материалдардың, жиынтықтаушы немесе қосалқы бөлшектердің болмауына байланысты оны орындау мүмкін болмайтын жағдайда кепілдік міндеттеме тоқтатылмайды.

Талаптан бас тарту жағдайда Заңының 22- бабына сәйкес тұтынушы тауарды (жұмысты, көрсетілген қызметті) сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) өз құқықтары мен заңды мүдделерін бұзушылықты жою туралы және осы бұзушылықтардан тұтынушыға келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеу туралы кінә қойып жүгінуге құқылы.

Егер сатушы (дайындаушы, орындаушы) қойылған кінәға күнтізбелік он күн ішінде жауап бермесе немесе бұзушылықтарды жоюдан және келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеуден бас тартса, тұтынушы сотқа жүгінуге құқылы.

Сонымен бірге, сізге берілген несие бойынша келісімдер өз күшінде қалады, себебі несие жөніндегі қарым – қатынастар Сізбен және банктың арасында рәсімделген.

2-сұрақ. Фирмамен жиһаз дайындау бойынша қызметтерді көрсетуге шарт жасадық. Шарт бойынша орындау мерзімі бір апта болған. Алайда, жиһаз ек аптадан кейін жеткізілді, яғни міндеттерді орындау мерзімдері бұзылды .Жиһазды жинағаннан және орнатқаннан кейін, жасалған жиһазда ақаулар табылды. Заңға сәйкес фирмадан мерзімін өткізіп алғандығы үшін айыпақы төлетуге және табылған ақауларды жоюды талап етуге болады ма ?

Жауап. Заңының 30- бабының 3- тармағына сәйкес,  тауарда табылған кемшіліктерді тұтынушының келісімімен сатушы (дайындаушы), егер шартта өзгеше мерзім белгіленбесе, тиісті талап қойылған кезден бастап күнтізбелік он күн ішінде жоюға тиіс.

Тауардың кемшіліктерін жоюдың шартта айқындалатын мерзімі күнтізбелік жиырма күннен аспауы тиіс. Егер тауарда табылған кемшіліктерді жою кезінде олардың мерзімінде жойылмайтыны айқын болған жағдайда, тараптар тауардың кемшіліктерін жоюға арналған мерзімді күнтізбелік он күнге ұзарту туралы қосымша келісім жасасуы мүмкін. Бұл ретте тауардың кемшіліктерін жоюға қажетті қосалқы бөлшектердің (детальдардың, материалдардың), жабдықтардың, маманның және басқалардың болмауы дайындаушыны (сатушыны) тауардың кемшіліктерін жою мерзімдерін бұзғаны үшін жауаптылықтан босатуға негіз болып табылмайды.

Тауардың кемшіліктері жойылған жағдайда оған кепілдік мерзімі тауар пайдаланылмаған уақытқа ұзартылады. Көрсетілген уақыт тұтынушының тауардың кемшіліктерін жою туралы талаппен жүгінген күнінен бастап тұтынушының талабы орындалған кезге дейін есептеледі.

Заңның 30-бабының 6-тармағына сәйкес, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, тұтынушының талаптарын орындау мерзімін өткізіп алғаны үшін осындай бұзушылықтарға жол берген сатушы (дайындаушы) тұтынушыға мерзімі өткізіп алынған әрбір күн үшін тауар (жұмыс) құнының бір пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлейді.

Сонымен бірге Заңның 35- бабының 2- тармағына сәйкес, егер орындаушы орындалған жұмыстағы (көрсетілген қызметтегі) кемшіліктерді белгіленген мерзімде жоймаса не егер жұмыста (көрсетілетін қызметте) шарт талаптарынан ауытқулар немесе жұмыстағы (көрсетілетін қызметтегі) өзге де кемшіліктер айтарлықтай және жойылмайтындай болса, тұтынушы шартты бұзуға және залалды өтеуді талап етуге құқылы.

Тұтынушы өз құқығын қорғау үшін:

·        құқықты бұзған сатушыға (дайындаушыға) сотқа дейінгі наразылықпен,

·        тұтынушылардың құқықтарын қорғау бірлестіктеріне,

·        сотқа талап арызбен жүгінуге құқылы.

         Қазақстан Республикасының тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңнамаларымен, тұтынушылардың, не болмаса тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктерінің сатушыға (орындаушыға) жазбаша наразылықпен жүгінуі- келіспеушіліктерді сотқа дейінгі қарастыру тәртібі, тұтынушылардың құқығын қорғау процесінің міндетті деңгейі ретінде қарастырылған.

Сізбен сатып алынған тауар бұзылған, ал қызмет сапасыз болса, міндетті түрде Заңға сәйкес өз құқығыңызды пайдаланыңыз.

 

 

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91,  e-mail: oskemen@economy.gov.kz) Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 25 ақпандағы № 143 бұйрығымен бекітілген Электр энергиясын пайдалану қағидаларының (бұдан әрі – Қағида) ережелеріне түсініктеме жүргізеді.

Өткен 2018 жылдың кезеңінде Департаменттің мекенжайына тұтынушылардан 150 аса жазбаша өтініштері келіп түсті, соның ішінде 49 өтініш тұрғын үй –коммуналдық шаруашылық саласында. Жүргізілген талдау, соңғы кезде тұтынушылардан абоненттерді электр энергияны беруден ажыратуға, электр энергияға төлемақы есептеуге, электр энергияны қолдану қағидаларын бұзу туралы актілерді құру кезінде бұзушылықтарға келіп түскен өтініштері жиіленіп кеткенін көрсетті.
Осыған байланысты, Департамент Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 25 ақпандағы № 143 бұйрығымен бекітілген Электр энергиясын пайдалану қағидаларының (бұдан әрі – Қағида) бір қатарын түсіндіреді.
Сұрақ: Қандай жағдайларда энергиямен жабдықтаушы ұйымдар тұтынушыларға электр энергияны беруді тоқтатады (шектейді).
Қағиданың 7-параграфының 51-тармағына сәйкес, энергиямен жабдықтаушы ұйым мынадай жағдайларда:
1) электрмен жабдықтау шартында белгіленген мерзімде электр энергиясы үшін төлем жүргізілмегенде, сондай-ақ толық төленбеген жағдайда. Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 23 қазандағы бұйрығымен бекітілген «Электрмен жабдықтаудың үлгілік шарттарын бекіту туралы» № 356 бұйрығына сәйкес, Тұтынушы төлемді Сатушы берген төлем құжаты негізінде есептік айдан кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірмей жүргізетіндігін түсіндіреміз;
2) электрмен жабдықтау шартында белгіленген электрді тұтыну режимі бұзылғанда;
3) энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымның осы Қағидалардың бұзушылықтарын жою туралы талабы белгіленген мерзімде орындалмағанда электр энергиясын толық немесе ішінара беруді тоқтатады.
Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 23 қазандағы бұйрығымен бекітілген «Электрмен жабдықтаудың үлгілік шарттарын бекіту туралы» № 356 бұйрығының 6-тармағы 12-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, энергиямен жабдықтаушы ұйым тұтынушы немесе оның өкілі алған фактісін растауға мүмкіндік беретін тәсілмен төлемегіні үшін электр энергиясын беруді тоқтата тұрғанға дейін кемінде күнтізбелік 30 (отыз) күн бұрын жазбаша хабарлауға міндетті.
Сұрақ. Қандай жағдайларда энергияны беруші ұйымдар алдын ала ескертусіз тұтынушыға электр энергияны беруді толықтай тоқтатады.
Бұйрықтың 7-параграфының 52-тармағына сәйкес, энергия беруші ұйым электр энергиясын беруді мына жағдайларда алдын ала хабарламай, толық тоқтатады:
1) энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымның желісіне электр энергиясының қабылдағыштарын өз еркімен жалғау;
2) электр энергиясының коммерциялық есепке алу құралдарынан басқа (есепсіз) электр энергиясының қабылдағыштарын қосу;
3) тұтынушының кінәсінен электр энергиясы сапасының көрсеткіштерін энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымның және басқа тұтынушылардың электр қондырғыларының қызметін бұзатын мәнге дейін түсіру;
4) энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымның және энергетикалық қадағалау және бақылау органының өкілдерін жұмыс уақытында тұтынушының электр энергиясын коммерциялық есепке алу құралдары мен электр қондырғыларына жібермеу (іссапарға жіберілген жұмыскер құқығында);
5) апатты жағдайда.
Тұтынушының кінәсінсіз коммерциялық есепке алудың бұзылу анықталған жағдайлардың да болуы мүмкін екенін атап өтеміз.
Тұтынушының кінәсінсіз (пломбаның бүтіндігі және есептеу құралының алдыңғы актіде көрсетілген орнатуы және аспаптық тексерісіне сәйкес келген жағдайда) коммерциялық есепке алудың бұзылуы анықталған жағдайда, тұтынудың есебін энергия беруші ұйым алдыңғы немесе электр энергиясының қаржысы мен есепке алу схемасы түзетілген келесі есептік кезеңнің орташа тәуліктік шығыны бойынша жүргізеді. Есеп айырысу кезеңі бұзылу анықталған күннен бастап коммерциялық есепке алуды бұрынғы қалпына келтіру күніне дейінгі аралықты қамтиды, алайда ол мерзім күнтізбелік 30 (отыз) күннен аспауы қажет.
Тұтынушы коммерциялық есепке алуды бұзушылық анықталған күннен бастап күнтізбелік 30 (отыз) күндік мерзім ішінде қалпына келтіреді.
Сондай-ақ, қосымша хабарлаймыз, Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңының 22-бабына сәйкес, тұтынушы тауарды (жұмысты, көрсетілген қызметті) сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) өз құқықтары мен заңды мүдделерін бұзушылықты жою туралы және осы бұзушылықтардан тұтынушыға келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеу туралы кінә қойып жүгінуге құқылы.
Наразылық екі данада жазылуы керек, біреуі – тауар сатушыға, екіншісі келесі белгілермен Сізде қалады: күні, сатушының наразылықты қабылдағаны туралы қолы және мөрі. Егерде сатушы наразылықты қабылдаудан бас тартса, онда оны сатушының мекенжайына қолға бергені туралы хабарламасы бар тапсырыс хатпен жіберу керек. Егер сатушы қойылған кінәға күнтізбелік он күн ішінде жауап бермесе немесе бұзушылықтарды жоюдан және келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеуден бас тартса, Сіз өзіңіз немесе өкіл (адвокаттық конторалар, тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы қоғамдық бірлестіктер) арқылы сотқа жүгінуге құқылысыз.

 

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91, e-mail: oskemen@economy.gov.kz) Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» 2010 жылғы 4 мамырдағы№ 274-IV Заңының (ары қарай-Заң) ережелеріне түсініктеме жүргізеді.

1. Сұрақ. Дүкенде ноутбук сатып алдық. Ноутбукті сатып алған кезден бастап кепілді жөндеуге 3 рет бердік, қызмет көрсету орталығынан ноутбукті «ақау анықталмады» деген қорытындымен қайтарылады. Ақау келесі түрде анықталад: ноутбук өздігінен өшіп қалады. Дүкен ақшаны қайтарудан немесе оны басқа ноутбукке айырбастаудан бас тартады. Кепілдік жөндеуде 3 рет бергеннен кейін ноутбук бұрынғыдай жөнделмеген болса, ақшалай қаражатты қайтаруды талап етуге болады ма?
Бұл жағдайда сараптамалық ұйымға тауардағы кемшіліктің бар болуы туралы қорытынды алу мақсатымен жүгіну ұсынылады. Сараптамалық ұйыммен тұтынушының кінәсіз пайда болған кемшіліктер анықталған жағдайда, Заңның 15-бабына сәйкес, тиісті емес сападағы тауар сатылған тұтынушы, егер сатушы (дайындаушы) оған тауардағы кемшіліктер жөнінде айтпаса, өз таңдауы бойынша:
1) сатып алу бағасын мөлшерлес кемітуді;
2) тауардың кемшіліктерін өтеусіз жоюды талап етуге құқылы.
 Тиісті емес сападағы тауарды сатушы оның дайындаушысы болып табылмаған жағдайда, осы тармақтың 2), 4) және 5) тармақшаларында көрсетілген талаптар сатып алушының таңдауы бойынша сатушыға не дайындаушыға қойылуы мүмкін;
3) тауардағы кемшіліктерді жоюға жұмсаған өз шығыстарын өтеуді;
4) соған ұқсас маркалы (модельді, артикулді) тауарға ауыстыруды;
5) сатып алу бағасын тиісінше қайта есептей отырып, басқа маркалы (моделді, артикулді) сондай тауарға ауыстыруды;
6) шартты бұзуды және тауар үшін төленген ақшалай соманы қайтаруды талап етуге құқылы.
Осы тармақтың бірінші бөлігінің 1)-6) тармақшаларында көрсетілген талапты таңдауына қарамастан, келтірілген залалды өтету құқығы тұтынушыға тиесілі болады.
Сонымен бірге, «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 31-бабының 2-тармағына сәйкес Тауардағы (жұмыстағы, көрсетілетін қызметтегі) кемшілік фактісі расталған жағдайда сатушы (дайындаушы, орындаушы) тауарға (жұмысқа, көрсетілген қызметке) сараптама жүргізумен байланысты тұтынушыға, тұтынушылардың қоғамдық бірлестіктеріне, қауымдастықтарға (одақтарға) келтірілген шығыстарды толық көлемде өтеуге міндетті.

2 сұрақ. Азық түлік тауарларын сатып алғанда, кассада есептесу кезінде көбінесе сөреде көрсетілген баға түбіртекте көрсетілген бағаға сәйкес келмейді. Сатушылар сөредегі бағаларды жаңартуға үлгерген жоқпыз деп айтады. Сатушылардың бұл іс-қимылдары құқылы ма және мен азық түліктерді сөреде көрсетілген бағамен сатып алуыма болады ма?
Заңның 10 - бабына сәйкес, тұтынушының тауар (жұмыс, көрсетілетін қызмет) туралы, сондай-ақ сатушы (дайындаушы, орындаушы) туралы толық, дұрыс және уақтылы ақпарат алуға құқығы бар.
Сондай-ақ, Заңның 24- бабына сәйкес, сатушы тауар туралы, сондай-ақ сатушы туралы қазақ және орыс тілдерінде ақпарат беруге және тауардың бағалар заттаңбасымен ресімделген,  көрсетілген құнына сәйкес сатуға міндетті...
Заңның 25-бабына сәйкес, тауар туралы ақпарат міндетті түрде:

  • тауардың атауын;

         - дайындаушының тауарлық белгісін;
        - тауарды шығарған елді;
        - тауарды  сатып алу құны мен шарттарын;
        - тауардың дайындалған күні мен орнын, қызмет ету мерзімін және (немесе) жарамдылық мерзімін және (немесе) сақтау мерзімін…
- сатушының (дайындаушының, орындаушының) атауын (фирмалық атауын), орналасқан жерін (заңды мекенжайын), сатушы (дайындаушы) тұтынушыдан қойылған кінәларды қабылдауға уәкілеттік берген және тауарды жөндейтін әрі оған техникалық қызмет көрсететін дара кәсіпкердің немесе заңды тұлғаның (оның филиалының, өкілдігінің) орналасқан жерін;
- тауар массасының шамасын (нетто), көлемін, санын және (немесе) жиынтықталымын және т.б.  мәліметтерді қамтуға тиіс.
Сондай-ақ, сауда қызметін және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын дара кәсіпкерлердің немесе ұйымдардың кем өлшеуі, таразыдан жеуі, есептен жеуі, тауардың (көрсетілетін қызметтердің) тұтыну қасиеттеріне немесе сапасына қатысты тұтынушыларды жаңылыстыруы немесе өзгедей алдауына, ӘКБК                   190 бабына сәйкес, әкімшілік жауапкершілік қарастырылғанын тұтынушылардың білулері қажет.
ӘКБК 685 бабының 1 бөлігіне сәйкес,  190 баптың 1 бөлігімен қарастылған әкімшілік құқық бұзушылықтарды ішкі істер бөлімі қарайды.
Тұтынушы өз құқығын қорғау үшін:
- құқығын бұзушы сатушыға (орындаушыға) сотқа дейінгі жазбаша наразылықпен,
- тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктеріне,
- сотқа жүгінуге құқылы. 
Қазақстан Республикасының тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңнамаларымен, тұтынушылардың, не болмаса  тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктерінің сатушыға (орындаушыға) жазбаша наразылықпен жүгінуі- келіспеушіліктерді сотқа дейінгі қарастыру тәртібі, тұтынушылардың құқығын қорғау процесінің міндетті деңгейі ретінде қарастырылған.
Егер сатып алған тауарыңыз бұзылған, ал қызмет сапасыз болса, міндетті түрде Заңға сәйкес өз құқығыңызды пайдаланыңыз.

 

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91,  e-mail: oskemen@economy.gov.kz) Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» 2010 жылғы 4 мамырдағы

№ 274-IV Заңының (ары қарай-Заң) ережелеріне түсініктеме жүргізеді.

1 сұрақ: Пластикалық терезеге тапсырыс берген едім. Орнатуға келген кезде, мөлшерін қате алғандықта, терезе ойығына дұрыс келмеді. Фирма қызметкерлері терезе ойығының көлемін өзгертуді ұсынады. Бірақ бұл үйдің сырт келбетін бұзатынды. Мен ақшаның қайтарылуын немесе терезені қайта жасатуды талап  ете аламын ба?

Жауап: Заңның 15-бабының 1 тармағына сәйкес, тиісті емес сападағы тауар сатылған тұтынушы, егер сатушы (дайындаушы) оған тауардағы кемшіліктер жөнінде айтпаса, өз таңдауы бойынша:

      1) сатып алу бағасын мөлшерлес кемітуді;

      2) тауардың кемшіліктерін өтеусіз жоюды талап етуге құқылы.

      3) тауардағы кемшіліктерді жоюға жұмсаған өз шығыстарын өтеуді;

      4) соған ұқсас маркалы (модельді, артикулді) тауарға ауыстыруды;

      5) сатып алу бағасын тиісінше қайта есептей отырып, басқа маркалы (моделді, артикулді) сондай тауарға ауыстыруды;

      6) шартты бұзуды және тауар үшін төленген ақшалай соманы қайтаруды талап етуге құқылы.

Осы тармақтың бірінші бөлігінің 1)-6) тармақшаларында көрсетілген талапты таңдауына қарамастан, келтірілген залалды өтету құқығы тұтынушыға тиесілі болады.

Егер сатушы тауарға төленген соманы қайтаруға қарсы болған жағдайда, Заңның 22 бабына сәйкес, тұтынушы тауарды (жұмысты, көрсетілген қызметті) сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) өз құқықтары мен заңды мүдделерін бұзушылықты жою туралы және осы бұзушылықтардан тұтынушыға келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеу туралы кінә қойып жүгінуге құқылы.

Егер сатушы (дайындаушы, орындаушы) қойылған кінәға күнтізбелік он күн ішінде жауап бермесе немесе бұзушылықтарды жоюдан және келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеуден бас тартса, тұтынушы сотқа жүгінуге құқылы.

Сондай-ақ, Заңның 30 бабы 6 тармағына сәйкес, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, тұтынушының талаптарын орындау мерзімін өткізіп алғаны үшін осындай бұзушылықтарға жол берген сатушы (дайындаушы) тұтынушыға мерзімі өткізіп алынған әрбір күн үшін тауар (жұмыс) құнының бір пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлейді.

2 сұрақ: Электрлік бупысырғыш сатып алдық. Құжаттары шет ел тілінде болғандықтан, қалай пайдалану қажеттілігі түсініксіз. Тауарды қайтаруға немесе мемлекеттік және орыс тілдерінде құжаты бар басқа тауарға айырбастай аламын ба?

Жауап: Заңның 24 бабына сәйкес сатушы тауар (жұмыс, көрсетілетін қызмет) туралы қазақ және орыс тілдерінде ақпарат беруге міндетті.

Заңның 10 бабының 2 тармағына сәйкес, егер тауар (жұмыс, көрсетілетін қызмет) туралы, дұрыс емес және уақтылы емес ақпарат, сатып алынған тауарды (жұмысты, көрсетілетін қызметті) мақсатына сай пайдалану мүмкіндігінің болмауына әкеп соқса, тұтынушы тауарды сатып алған (жұмыс орындалған, қызмет көрсетілген) күннен бастап күнтізбелік үш күн ішінде тиісті ақпарат беруді талап етуге құқылы. Егер көрсетілген мерзімде ақпарат берілмесе, тұтынушы шартты бұзуға және өзіне келтірілген залалды өтеуді талап етуге құқылы.

Егер сатушы тауарға төленген соманы қайтаруға қарсы болған жағдайда, Заңның 22 бабына сәйкес, тұтынушы тауарды (жұмысты, көрсетілген қызметті) сатушыға (дайындаушыға, орындаушыға) өз құқықтары мен заңды мүдделерін бұзушылықты жою туралы және осы бұзушылықтардан тұтынушыға келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеу туралы кінә қойып жүгінуге құқылы.

Егер сатушы (дайындаушы, орындаушы) қойылған кінәға күнтізбелік он күн ішінде жауап бермесе немесе бұзушылықтарды жоюдан және келтірілген залалды (зиянды) ерікті түрде өтеуден бас тартса, тұтынушы сотқа жүгінуге құқылы.

Сондай-ақ, Заңның 30 бабы 6 тармағына сәйкес, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, тұтынушының талаптарын орындау мерзімін өткізіп алғаны үшін осындай бұзушылықтарға жол берген сатушы (дайындаушы) тұтынушыға мерзімі өткізіп алынған әрбір күн үшін тауар (жұмыс) құнының бір пайызы мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлейді.

Тұтынушы өз құқығын қорғау үшін:

        - құқығын бұзушы сатушыға (орындаушыға) сотқа дейінгі жазбаша наразылықпен,

        - тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктеріне,

        - сотқа жүгінуге құқылы. 

Қазақстан Республикасының тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңнамаларымен, тұтынушылардың, не болмаса  тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктерінің сатушыға (орындаушыға) жазбаша наразылықпен жүгінуі- келіспеушіліктерді сотқа дейінгі қарастыру тәртібі, тұтынушылардың құқығын қорғау процесінің міндетті деңгейі ретінде қарастырылған.

Егер сатып алған тауарыңыз бұзылған, ал қызмет сапасыз болса, міндетті түрде Заңға сәйкес өз құқығыңызды пайдаланыңыз.

 

 

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті және тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті (ШҚО, Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел: 8(7232)-26-37-40, факс: 8(7232)-57-79-91, e-mail: oskemen@economy.gov.kz) Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» 2010 жылғы 4 мамырдағы
№ 274-IV Заңының (ары қарай-Заң) ережелеріне түсініктеме жүргізеді.

1 сұрақ: «Жаппай сату»  кезінде алынған көйлек сатып алған едім, тауар сапасыз болып шықты.Қайтаруға немесе айырбастауға болады ма?

Жауап: Егер сатушы тұтынушыға, тауардың кемшіліктері барын және сол себептен арзандатылып сатылатынын хабарламаса, тұтынушының оны қайтаруына қарсы болуға құқылы емес. Заңға сәйкес, сатушы кемшіліктері туралы алдын ала ескерткен жағдайда, тауар қайтаруға және айырбастауға жатпайды.
Берілген жағдайда тұтынушы сапалы тауар сатып алған, сондықтан бұл жағыдай Заңның 15-бабының 1 тармағымен реттеледі, оған сәйкес тұтынушы: сатып алу бағасын мөлшерлес кемітуді; тауардың кемшіліктерін өтеусіз жоюды;  тауардағы кемшіліктерді жоюға жұмсаған өз шығыстарын өтеуді; соған ұқсас маркалы (модельді, артикулді) тауарға ауыстыруды; сатып алу бағасын тиісінше қайта есептей отырып, басқа маркалы (моделді, артикулді) сондай тауарға ауыстыруды; шартты бұзуды және тауар үшін төленген ақшалай соманы қайтаруды талап етуге құқылы.

2 сұрақ: Көптеген сауда нүктелерінде «тауар айырбастауға және қайтаруға жатпайды» деген ескертпе жазуды пайдаланады,осындай жағдайда тауарды қайтаруға бола ма?

Жауап: Заңның 14 бабының 1 пунктіне  сәйкес, сатып алушы өзіне азық-түлікке жатпайтын тауар берілген кезден бастап он төрт күн ішінде, егер сатушы (дайындаушы) неғұрлым ұзақ мерзім жарияламаса, сатып алынған тауарды сатып алу орнында немесе сатушы (дайындаушы) хабарлаған өзге де орындарда бағасында айырма болған жағдайда сатушымен қажетті қайта есеп айырыса отырып, басқа мөлшердегі, нысандағы, габариттегі, пішіндегі, түстегі, жиынтықталымдағы және осы тәріздегі соған ұқсас тауарға не тараптардың келісімі бойынша басқа тауарға айырбастауға құқылы.
Сатушыда (дайындаушыда) айырбастауға қажетті тауар болмаған жағдайда сатып алушы, Заңның 14 бабының 2 тармағына сәйкес, сатып алынған тауарды сатушыға (дайындаушыға) қайтарып беруге және оған төленген ақшалай соманы қайтарып алуға құқылы.
Заңның 15-бабына сәйкес, тиісті емес сападағы тауар сатылған тұтынушы, егер сатушы (дайындаушы) оған тауардағы кемшіліктер жөнінде айтпаса,...шартты бұзуды және тауар үшін төленген ақшалай соманы қайтаруды талап етуге құқылы.
Заңның 18 бабына сәйкес тұтынушыда тауарды сатып алу фактісін растайтын құжаттың болмауы оны куәлардың айғақтарына, сондай-ақ тауарды сатып алу фактісін растайтын құжаттарға және басқа да дәлелдеу құралдарына, оның ішінде фото- және (немесе) бейнетіркеуге сілтеме жасау құқығынан айырмайды.
Заңның 24 бабының 5 тармағына сәйкес сатушы тиісті де, тиісті емес те сападағы тауардың ауыстырылып берілуін немесе қайтарылуын қамтамасыз етуге міндетті.
Айырбастау осы Заңның 30-бабына сәйкес, дәрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды;  іш киімді; шұлық-ұйық бұйымдарын;  жануарлар мен өсімдіктерді;  метрлеп сатылатын тауарларды, атап айтқанда, барлық түрдегі талшықтардан жасалған маталарды, тоқыма және перделік кенеп матаны, жасанды теріні, кілем бұйымдарын, тоқыма емес материалдарды, ленталарды, шілтерді, таспаны, сымдарды, бауларды, кәбілдерді, линолеумды, багетті, пленканы, клеенканы қоспағанда, егер тиісті сападағы азық-түліктік емес тауар пайдаланылмаса, оның тауарлық түрі, тұтынушылық қасиеттері, пломбалары, заттаңбалары, сондай-ақ тауарды сатып алу фактісін растайтын құжат сақталса, егер шартта неғұрлым ұзақ мерзім белгіленбесе, тауар сатып алынған күннен бастап күнтізбелік он төрт күн ішінде сатушы (дайындаушы) оны айырбастауды немесе қайтаруды қамтамасыз етуге міндетті.
Заңның 30-бабының 1-1-тармағына сәйкес, сатушы (дайындаушы) жарамдылық мерзімі өткен соң сатылған, техникалық регламенттерде, өнімдер жөніндегі нормативтік құжаттарда белгіленген талаптарға сәйкес келмейтін, оның ішінде зияткерлік меншік құқықтары бұзыла отырып шығарылған тауарды оның пайдаланылғанына, тауарлық түрінің, тұтынушылық қасиеттерінің, пломбаларының, заттаңбаларының сақталуына-сақталмауына қарамастан, тауар сатып алынған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде ауыстыруды немесе сатып алынған тауар үшін ақшалай соманы тұтынушыға қайтара отырып, қайтаруды қамтамасыз етуге міндетті.
Тұтынушы өз құқығын қорғау үшін:
- құқығын бұзушы сатушыға (орындаушыға) сотқа дейінгі жазбаша наразылықпен;  - тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктеріне;- сотқа жүгінуге құқылы. 
Қазақстан Республикасының тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңнамаларымен, тұтынушылардың, не болмаса  тұтынушылар құқығын қорғау бірлестіктерінің сатушыға (орындаушыға) жазбаша наразылықпен жүгінуі- келіспеушіліктерді сотқа дейінгі қарастыру тәртібі, тұтынушылардың құқығын қорғау процесінің міндетті деңгейі ретінде қарастырылған.
Егер сатып алған тауарыңыз бұзылған, ал қызмет сапасыз болса, міндетті түрде Заңға сәйкес өз құқығыңызды пайдаланыңыз.
Сондай-ақ, Департамент тұтынушылар құқығын қорғау саласында халықтың сауаттылығын арттыру мақсатында айына 2 рет (әр айдың екінші және төртінші бейсенбісінде), Өскемен қаласы, Буров көшесі, 20, тел. 8(7232) 61-41-21, 26-72-07  мекен-жайында, сағат 9-00-ден 18.30-ға дейін (түскі үзіліс 13.00-ден 14.30-ға дейін)  «Ашық есік күндері» өткізетінін хабарлаймыз.
Қызығушылық танытқандарға құқылық консультация беріліп, ақпараттық материалдар таратылады.

Парақтар өзгертілді: 19-03-2019